Nowy nurt narodził się na przełomie XVI i VII w. na Lubelszczyźnie. Dzięki sprowadzonym przez m.in. Jana Zamojskiego zagranicznym architektom, zaczęły powstawać kościoły, które łączyły cechy stylu renesansu włoskiego i niderlandzkiego z polskim późnym gotykiem. Mury nowych świątyń stały się wysokie i strzeliste, co pokazuje m.in. kościół farny w Kazimierzu Dolnym. Natomiast fasady pokryły charakterystyczne kamienne ozdoby – sterczyny i ślimacznice, a także dekoracyjne listwy oraz grzymsy. Jedną z najbardziej typowych dla renesansu lubelskiego cech były sztukaterie na sklepieniach, które może podziwiać m.in. w Sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej.

OBLICZA STYLU
Wycieczkę szlakiem turystycznym, który pomoże trafić do każdej budowli renesansu lubelskiego, warto rozpocząć od Lublina. Przy ul. Krakowskie Przedmieście znajdziemy jeden z najstarszych przykładów – kościół pw. Św. Ducha, z typowym zaokrąglonym szczytem fasady i dekoracyjnymi grzymsami. W mieście zobaczymy jeszcze 10 świątyń w stylu renesansowym, m.in. bardzo smukły kościół św. Józefa Oblubieńca czy kościół minikanów z fasadą dekorowaną listwami w kratkę. Nieco inny typ renesansu lubelskiego znajdziemy w Zamościu. Tamtejsza katedra przypomina włoskie bazyliki, a jej trójnawowa bryła stała się wzorem – podobne są kościoły św. Agnieszki w Lublinie i Narodzenia NMP w Kurowie. Warto zobaczyć też przykład świeckiej budowli, np. Pałac w Gardzienicach, który jest siedzibą teatru eksperymentalnego.